A rapaza do circo (fragmento). Carlos Casares. Sara Lema 4º ESO A.

A rapaza do circo

El coñeceuna de casualidade. Unha tarde, a eso das seis, estaba sentado nun banco do xardín e advertiu que se lle achegaba unha rapaciña loura, de melenas longas, vestida cun pantalón short. Con acento francés preguntoulle ónde podería atopar un médico. Acompañouna. Polo camiño ela díxolle que era trapecista do circo e que seu pai -un antigo xendarme-, atopábase malo (pouca cousa: talvez unha mala dixestión), e que pedira que lle levaran un médico. El a penas falou. Ó chegar á clínica indicoulle: «Aquí». Ela deulle as gracias e invitouno a pasar pola taquilla, onde lle facilitaría un par de entradas prá función das oito.

Foi. Antes de subir ó trapecio, a rapaza, vestida de pescadora, cantou. Na metade da canción dirixiuse cara á butaca que ocupaba el e botoulle o sedal da cana, mentres lle dicía entre as risas de todos: «Pica, pica, pececito».

Volvéronse atopar ó día seguinte.Despois víronse tódolos días. Pasaban as tardes no río. Deitábanse na area. Enterrábanse. Nadaban. Ela faláballe de Marsella, da súa infancia. El pechaba os ollos e imaxinaba aquela rúa fronte ó porto, os barcos que Anne despedía cun pano branco dende a bufarda, a tía Françoise, Jules...

¿Como sería aquel Jules que lle dera o primeiro bico no portal?

-Era louro, coma min. E moi pencoso.

-¿Lémbraste del?

El tiña un sombreiro de palla sobre dos ollos pra tornar o sol. Volveulle preguntar:

-¿Lémbraste del?

Sentiu os labios dela que se po usaban nos seus. Foi coma un trallazo. Unha ledicia branca nacíalle dentro do corazón.

Despois bicáronse. Bicáronse moitas veces. E ela apoiou a súa cabeza no peito del.

Pronto correu a noticia de que se vían no río. Na casa rifáronlle. «¡O que me faltaba -dixera seu pai- un fillo titiriteiro».

Pero seguíanse vendo ás escondidas.

Hoxe os compañeiros de quinto desafiárono.

-A que non es home de subila pra aquí...

Non o dubidou. Asomouse á ventá e chamouna:

-¡Anne...!

Subiu. Recibiuna no hall e metéronse no laboratorio. Pecharon a porta por dentro e taponaron o buraco da pechadura cun cacho de papel. Os de quinto armaban barullo fóra. El ensinoulle as bolboretas, as pedras, os lagartos e as cobras metidos en formo!... Pediulle un alfinete e picouse nun dedo. Amosoulle o sangue a través do microscopio.

-¿Sabes unha cousa? -dixo da.

-¿Que?

-Que nos imos mañá.

Colleuná pola cintura e bicouna.E naquel intre chegou o director. 

Cando saia será xa de noite e terase que ir prá casa sen vela, sen lle explicar, sen lle dicir o que ocorreu. E despois de cear dirá: «Quero ir ó circo». E o seu pai responderá: «Non». Entón irase á cama. E pensará: «Os vellos non saben». E os vellos (non tan vellos), na súa habitación nin sequera se lembrarán del e da francesiña Anne. E el ha tardar en durmir, pero durmirá. ¿Durmirá?.

Mañá ó se erguer, sentirase triste. Máis triste que ninguén. ¿E que será de Anne? Non a volverá ver. ¿Nunca máis? Nunca. Ergueuse moi cedo. Marchou correndo ó campo da feira. No sitio do circo só quedaba un redondel.

in Vento ferido, 1967

Comentario "Buserana" Gonzalo López Abente.Laura Pose .4º ESO A. Pedra da Aguia.

Buserana 1. Gonzalo López Abente.

Buserana. Gonzalo López Abente.Ed. Xerais.

Comentario literario do “ Prólogo”.

PLANO DO CONTIDO.

Tema: Pesada viaxe a cabalo para visitar en Moraime o admirado irmán.

Argumento: O protagonista- desde a madureza “actual”-comeza a historia cun prólogo no que anuncia a “homenaxe expiatoria” que lle quere facer a seu irmán abade co relato.Viaxa a cabalo-como era habitual antigamente no mundo rural-desde Santiago a Moraime,Muxía, para visitar un irmán, cura desta parroquia e home “santo” e bondadoso moi diferente do protagonista.

Narrador: Narrador e protagonista son unha mesma persoa feito que aporta realismo e veracidade á información. A secuencia temporal diferente,pois o narrador conta a historia desde a súa madureza, poderían rebaixar a dose de certeza dos datos dado que a memoria altera os seus “produtos” pasados.

Ex.” Da miña mocedade (l.1), agora xa teño guedellas (l.1-2), confeso que cando me baixei (l.10-11), eu, de xeito e temperamento…(l. 29) “.

Espazo: As accións transcorren ao longo da narración na parroquia de Moraime, en Muxía. Neste prólogo faise una introdución ao relato que inclúe a viaxe a cabalo do protagonista desde Compostela a Moraime “ dentro xa do curro da rectoral” (l.11) e algunha reflexión sobre o carácter tan distinto dos dous irmáns.

Tempo: Desde a madurez, facilmente recoñecible nos aspectos físicos asociados con esta “ Guedellas brancas e a face engurrada” (l. 2), o narrador retrotráese a una época vital anterior “ foi aló polo inverno dun ano da miña mocidade”(l.1). Os medidores temporais van estruturando o relato:” Xaneiro viña (l.2), era a víspera de San Xián (l.7). Este último dato aporta claramente a xustificación de tan pesada viaxe, S. Xián é patrón de Moraime e celebra a súa festa “grande” polo que o protagonista é convidado de seu irmán, párroco na aldea muxiá.

Cando o protagonismo do prólogo o asume a figura do irmán, a historia biográfica vaise cosendo con introdutores temporais: “ Dendes moi neno…(l. 20), Cando estudiantes…(l.24), despois , xa separados…(l. 26)” o que proporciona un carácter sinxelo e ordenado.

Os personaxes que vimos mencionando son os dous irmáns: o narrador e o sacerdote. Descoñecemos ,de momento,detalles descritivos dos personaxes. O carácter do párroco “ do meu bo irmán e santo abade de Moraime” (l.13) pronto se define como espírito san e puro con virtudes das que carece o narrador “el distinguíase pola súa seriedade e aplicación” (l.24),”Eu, de xeito e temperamento completamente opostos aos del” (l.29),”cantos desgustos lle teño dado coas miñas tolerías”(l.32),”quixera borrar do meu pasado o mal que a miña imprudencia e tola vaidade...”(l.36).Será precisamente o carácter imprudente e insensato do narrador a xustificación da historia ,o seu fío condutor.

No texto B incorpórase a personaxe feminina de Andreíña,fundamental na trama narrativa. Muller incipiente, presume o narrador que anda arredor dos dezaseis anos (l.8-B) e a súa complexión física é a dunha persoa áxil e proporcionada “tiña un corpo feituquiño e flexible”(l.9), combínanse curiosamente dous adxectivos para cualificar o atractivo da rapaza “era fermosa e linda”(l.7) que deslocen o obxectivo final perseguido polo narrador. O talle da moza e varios aspectos do seu rostro: boca, ollos e a cor do seu cabelo pechan a prosopografía feminina que fundamentará posiblemente o interese sentimental do narrador cara a ela “ esta meiga nena é a túa filla?” (l.14),tema central da narración total. Puntualmente apórtase un matiz de carácter da mociña “ A coitada é moi vergoñosa”-dixo a nai “ (l.20).

Fragmento de " O brillo dos elefantes" de Fran Alonso.

                            COMENTARIO LITERARIO DUN TEXTO NARRATIVO.

                       ( Fragmento de “ O brillo dos elefantes” Fran Alonso)

PLANO DO CONTIDO

Tema: Pasado familiar complicado do narrador por conflitos político-sociais.

Argumento: O narrador evoca o pasado familiar, infancia e mocidade da súa nai e vivencias dos avós durante un período de problemas políticos e sociais que obrigaron a familia a fuxir da súa poboación e agocharse para evitar represalias do exército.

   O narrador non compartiu esta época por razóns evidentes – súa nai era una rapariga e máis tarde una moza- e a información chégalle polos relatos da súa avoa Mirta principalmente. A filla desta parece sufrir demasiado con estes recordos e non desexa reproducilos. Participamos co narrador dos inquietantes desprazamentos da familia para evitaren as represalias políticas; do medo do avó e a súa impotencia; dos rudimentarios elementos defensivos dos campesiños como defensa ante os soldados. Percibimos tamén o sentimento de culpa da nai do narrador pois implicou, coa súa rebeldía, toda a familia.

O espazo aparece rexistrado por adverbios de lugar “ non vivían aquí”, “trasladándose de aquí para aló”, por un topónimo real ou ficticio “Matagalpa”,“Aquela zona”. Todos eles referentes inconcretos que proporcionan un carácter indeterminado á localización dos acontecementos talvez procurando ese carácter xeral o ser,este, un lugar que represente a calquer lugar onde se sufriron estas mesmas situacións.

O tempo cronolóxico só vén suxerido pola situación política e social que se recrea (proximidades da Guerra Civil española).E o tempo narrativo establécese con expresións que recollen etapas da vida dos personaxes como:

“ garda lembranzas….de cando era nena”, ”de rapariga”, ”de moza” ou ben cos “medidores” temporais : “un día”, “pasaron varios anos” o que proporciona axilidade á narración.

Hai tres personaxes relevantes, o primeiro, o narrador “ Eu ben sei…” que en primeira persoa relata acontecementos dos que non foi testemuña senón que lle foron contados pola súa avoa. O segundo personaxe é a súa familia materna, composta por súa nai ,a avoa e o avó e o terceiro serían dous grupos colectivos: o campesiñado e os soldados. Non é doado establecer os límites dos personaxes colectivos porque ben poderían ser os dous sectores sociais confrontados durante esta situación. Destaca dentro da familia a figura formal da avoa “ Dona Mirta”,”a señora Mirta”  denominacións que en boca de seu neto proporcionan menor familiaridade, maior protocolo.Produce un efecto de singularidade desta muller aportándolle una identificación potente, incluso una categorización social bastante evidente. Apuntemos que a imaxe do avó é a dun home sobrepasado pola tensión vivida, colérico e refuxiado no alcol para evadirse da desacougante experiencia vital que lle tocou vivir.

PLANO DA FORMA.

O estilo narrativo é sinxelo, con fórmulas temporais que van estruturando o relato. Utilízanse introdutores espaciais e temporais:”cando era nena”,” de rapariga”,”vivían noutra comarca”,” un día” e son as construcións sintácticas,curtas e facilmente comprensibles, as que potencian a claridade do texto.Os tempos verbais predominantes son propios desta tipoloxía textual: pretéritos e copretéritos guían o ritmo narrativo combinándose para aportar doses de rapidez e puntualidade da acción e matices máis durativos e ralentizadores, inherentes aos dous tempos do pretérito arriba nomeados.

Exemplos: [ o alumnado debe aportar os exemplos necesarios...]

Sen apenas indicadores descritivos, os adxectivos, escasos: cualifican emotivamente personaxes” a querida dona Mirta”, as súas condutas “poñíase moi violento” “pasaron varios anos agochados”. Destacan desde o punto de vista estilístico, a utilización de símiles ou comparacións que toman como base exemplar diversos animais o que lle aporta ao relato, un claro carácter popular “ caían nas aldeas como mosquitos”, “ grandes coma elefantes”, “ nerviosos coma colibrís” e a presenza de metáforas, sinestésicas como “medo branco” na que se combinan “sorprendentemente” o elemento emotivo e o visual  e son definitorias do explosivo temperamento do avó, animalizado na expresión “semellaba un puma rabioso”.

Este texto, de fácil lectura, resulta un bo exemplo da natureza  da narración.As súas claves son directas e claramente localizables e o factor humano que asoma en todas as súas liñas permítenos a súa comprensión.

Fragmento de " A rapaza do circo" de Carlos Casares

A rapaza do circo en “Vento ferido” de Carlos Casares.

Comentario.                     

PLANO DO CONTIDO.

O tema do fragmento pode ser un encontro casual convértese en intensa /inseparable relación adolescente.

O argumento parte da casualidade do encontro entre una rapaza francesa que precisa atopar un médico e un mociño da vila que amablemente informa a rapaza sobre a localización daquel. O agradecemento dela reflíctese na invitación a ver a función do circo no que actúa ela e as posteriores citas que manteñen diariamente confirman a simpatía que naceu entre eles.

O narrador en 3ª persoa preséntanos as diversas escenas polas que trancorre a cómplice historia dos adolescentes, detalles de cando se coñeceron fortuitamente, onde e a que hora. Ofrece datos descritivos da moza estranxeira, transcribe as súas conversacións “preguntoulle onde podería atopar un médico”, “polo camiño ela díxolle que era trapecista do circo” e recolle as imaxes que invaden ao rapaz cando recrea mentalmente a cidade francesa de Marsella ” El pechaba os ollos e imaxinaba aquela rúa fronte ao porto”.

O espazo narrativo non aparece “materializado” por medio de ningún referente definido, adiviñamos que pode ser unha vila, non pequena, posiblemente do interior galego cun centro educativo con bacharelato superior e un río. A maior parte das accións transcorren en espazos abertos,sobretodo a zona fluvial, onde os dous rapaces comparten o escaso tempo libre do que van dispór e onde buscan a intimidade necesaria para vivir ese exquisito momento de namoramento adolescente. O interior da carpa do circo e algunha dependencia do colexio cerran o mundo espacial do texto.

O tempo do relato, ao igual que o marco espacial, é indefinido.Poderiamos situalo nun momento cronolóxico anterior ao ano 1970 dado que existía a estrutura educativa de bacharelato elemental e superior “ os de quinto”. As secuencias temporais veñen marcadas por medidores como “ Unha tarde a iso das seis”, “ a función das oito”, “volvéronse atopar ao día seguinte”,”despois víronse todos os días”,” pasaban as tardes no río” cuxa función é a de enmarcar o tempo compartido, o paso da casualidade á búsqueda do contacto diario, a necesidade de compartir e a atracción nacida entre eles.

Os personaxes son dous e destaca a figura da rapaza francesa pois é a única descrita e a única nominalizada. Anne ou a francesiña do circo está determinada como personaxe por dous rasgos principais : o ser estranxeira e o ser trapecista dun circo. Ela constitúe o elemento novidoso na vila, é francesa, probablemente máis moderna e interesante que calquer rapaza da vila. Vigorosa, esvelta, áxil e elástica son adxectivos facilmente atribuíbles á textura corporal dunha mociña que se adica á práctica de acrobacias sobre o trapecio. A figura varonil está eclipsada pola potente imaxe de Anne polo menos neste fragmento, é case unha imaxe pasiva, interesada en escoitar e en imaxinar a vida da francesa . É receptor  e non tanto dador. Só intuímos o seu entusiasmo pola rapaza ao saber da súa frustración por non poder despedirse, ante a incomprensión de seus pais.

PLANO DA FORMA.

O fragmento é claramente narrativo nel predominan as accións que se suceden ao coincidir os dous personaxes e posteriormente compartir tempo e inocentes diversións ao aire libre. Son, polo tanto as formas verbais as “donas” narrativas do texto. O tempo de pretérito selecciónase para accións puntuais

“El coñeceuna de casualidade”,”Acompañouna”,”El apenas falou”,”Foi”,”cantou” ou ben con verbos de lingua que introducen o diálogo indirecto entre os dous personaxes ao encontrárense “ preguntoulle onde podería atopar un médico”,“ela díxolle que era trapecista do circo e que seu pai se atopaba malo…”. As liñas máis rendibles estilisticamente desde o punto de vista da temporalidade verbal son as que recollen a cotiá actividade dos adolescentes-xa parella .Son agora os copretéritos os que cobran especial relevancia para enmarcar a duración,a elástica prolongación das actividades conxuntas, a recreación e deleite cos que os rapaces desenvolven actos case ridículos ou infantís ante unha mirada actual “ Pasaban as tardes no río,“deitábanse na area”,”enterrábanse na area”,”Ela faláballe de Marsella”,”El pechaba os ollos”.

Destacan, centrándonos no aspecto nominal, o antropónimo Anne e as outras dúas denominacións coas que se alude a rapaza ”a francesiña do circo”e “rapaciña loura, de melenas longas, vestida cun pantalón curto”. Os dous diminutivos cos que se caracteriza a rapaza ben poderían responder á estatura desta e a súa liviá constitución física. A súa dedicación artística probablemente estea condicionada e á inversa pola súa estrutura ou complexión corporal que esixe elasticidade, flexibilidade e forma aerodinámica. Os outros datos sobre o aspecto físico de Anne son pinceladas puntuais sobre cor de pel, o largo da cabeleira ( tamén esixido pola actividade artística que desempeña) e a vestimenta fresca,estival e moderna que viste o día do encontro “vestida cun pantalón curto”.

O fragmento constitúe un sinxelo modelo de narración con total dominio das accións dos personaxes con escaso desexo de recreación en datos superficiais.A intención deste estilo narrativo debe responder á recollida dunha breve relación adolescente debido ao carácter itinerante da ocupación laboral da rapaza francesa e a súa familia.